به گزارش پايگاه اطلاع رساني مرکز گردشگري علمي-فرهنگي دانشجويان ايران(istta) به نقل از تهران امروز، اين مكان حالت تپه مانند داشته که باعث شده است سطح گورها با هم متفاوت بوده و اجساد در عمق ثابت دفن نشوند. گروه كاوش براي رسيدن به پايين‌ترين لايه، قبور لايه‌هاي بالاتر را جمع كرد تا پس از مرمت و تهيه شناسنامه معرفي، در محفظه‌هايي به شكل تابوت شيشه‌اي به نمايش درآيند. اما تاکنون اجساد کشف شده از لايه‌هاي بالاتر خاک که از محل سايت موزه خارج شده‌اند به اين مکان بازنگشته و سرنوشت نامعلوم آنها در انبارهاي ميراث فرهنگي رقم خورده است سال 76 با وجود هشدارها و مخالفت‌هاي سازمان ميراث فرهنگي، عده‌اي با مجوز برخي سازمان‌هاي شهري بدون توجه به قوانين حفظ حريم تاريخي يك اثر ثبت شده، در مجاورت مسجد كبود اقدام به ساخت مجتمع تجاري كردند و در جريان عمليات خاكبرداري اين مجتمع به‌طور اتفاقي آثاري از يك گورستان پيش از تاريخ كشف شد. با تلاش‌هاي ميراث فرهنگي، قسمتي از پروژه اين مجتمع متوقف شد و يک گروه باستان شناسي به سرپرستي دكتر «نصرت‌الله معتمدي» اقدام به نجات بخشي از مجموعه ياد شده كردند و 120 قبر همراه ابزار و وسايل زندگي متعلق به عصرآهن كشف شده كه 37 مورد از گورهاي مکشوفه ساماندهي شدند، در جريان اين كاوش‌ها، مشخص شد كه بقيه آثار اين تمدن 3500 ساله زير خروارها آهن و آجر مدفون شده است. در سال 82 كاوش‌هاي اوليه دكتر معتمدي در اين فضا اتمام يافت و دکتر «فريبا مجيدي» مرمتگر اصفهاني، دوره اول حفاظت و مرمت اوليه آثار را انجام داد؛ در اين مرحله حفاظت و ساماندهي اجساد و تبديل گورستان به سايت موزه انجام شد. حسين اسماعيلي مسئول امور موزه‌هاي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري آذربايجان شرقي، مي‌گويد: گورستان عصر آهن تبريز، نخستين سايت موزه از اين دست است. بعد از اين سايت موزه در استان‌هاي خراسان جنوبي و فارس نيز چنين مجموعه‌اي راه‌اندازي شده است. اجساد و آثار کشف شده از اين سايت موزه به عصر آهن يك، 2 و 3 از سال 1250 قبل از ميلاد به بعد مربوط هستند. وي تاکيد مي‌کند: از آنجاكه به دليل تاثيرات جوي و رطوبت هوا خطر پوسيدگي اسكلت‌ها وجود داشت براي پيشگيري از جذب املاح خاك و نابودي آثار، محافظت‌هاي اوليه توسط موادشيميايي انجام گرفت. نمك‌هاي خاك از بين رفت. سفال‌ها و اجساد متلاشي ترميم يافت و روي اجساد با پارالوئيد تثبيت جزئي انجام شد. اما قدر مسلم با توجه به حساسيت بسيار زياد استخوان‌هاي انساني و اشياي همراه آنها، اقدامات حفاظتي از اين قبيل نمي‌تواند عملکرد مناسبي براي حفظ و نگهداري آنها در مقابل رطوبت، تغييرات دما و ويروس‌هاي مخرب باشد. اجدادي که عاقبت بخير نشدند به گفته اسماعيلي، در همه قسمت‌هاي حفاري شده بلافاصله پس از برداشت لايه سطحي، سفال‌هاي مربوط به دوره‌هاي قاجار، صفوي، تيموري، ايلخاني و سلجوقي به صورت بسيار درهم ريخته به دست آمده است. وي علت اين به هم ريختگي را که سبب مشخص نشدن قطعي لايه‌هاي دوره اسلامي است، حفر چاه‌هاي فاضلاب و وقوع زلزله‌هاي متعدد مي‌داند و مي‌گويد: شهر تبريز در طول تاريخ، چندين بار با زلزله‌هاي سهمگين تخريب شده، ولي مردم دوباره آن را بنا کرده‌اند، به همين دليل مي‌توان آثار مختلفي از دوران باستان و هخامنشيان تا دوره‌هاي بعد را در لايه‌هاي اين خاک يافت. اما به دليل پراكندگي آثار، نمي‌توان دوره‌هاي دقيق تاريخي آنها را مشخص كرد. وي تاکيد مي‌کند: اين مكان حالت تپه مانند داشته که باعث شده است سطح گورها با هم متفاوت بوده و اجساد در عمق ثابت دفن نشوند. گروه كاوش براي رسيدن به پايين‌ترين لايه، قبور لايه‌هاي بالاتر را جمع كرد تا پس از مرمت و تهيه شناسنامه معرفي، در محفظه‌هايي به شكل تابوت شيشه‌اي به نمايش درآيند. اما تاکنون اجساد کشف شده از لايه‌هاي بالاتر خاک که از محل سايت موزه خارج شده‌اند به اين مکان بازنگشته و سرنوشت نامعلوم آنها در انبارهاي ميراث فرهنگي رقم خورده است. طبق برنامه‌ريزي‌هاي ميراث فرهنگي مرمت و بازسازي اسكلت‌ها به دوره دوم مرمت و حفاظت موكول شده بود اما از اين دوره تاکنون به تعويق افتاده است و به گفته مسئول امور موزه‌هاي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان، تاکنون حفاري براي کشف تاريخ انجام مي‌شد، امروز مشخصات آثار موجود زير خاک را به‌طور کامل در دست داريم و اولويت کار استحکام قبور و آثار کشف‌شده و احداث بناي جديد است؛ اكنون براي حفاظت تلاش مي‌کنيم، گروه حفاري در ساختمان مجاور اين سايت موزه در حال تحقيق است، اول بايد ساختمان جديدي احداث شده بعد حفاري کنيم تا از بروز آسيب‌هاي طبيعي جلوگيري شود. اسماعيلي، اظهار مي‌کند: بسياري از اسکلت‌ها در اثر گذشت زمان و تاثير عوامل تخريب يا از بين رفته‌اند، يا در حال از بين رفتن هستند. قطعا حفاري بدون حفاظت کافي، آن هم در مکاني به حساسيت آثار قبرستان گوي مسجد (مسجد کبود) تخريبي ديگر از همان نوع تخريب و خاکبرداري توسط شرکت پاساژساز خواهد بود. وي ادامه مي‌دهد: سايت موزه بايد بعد از مطالعات دقيق احداث شود فعلا در حال بررسي هستيم چون اين سايت موزه در ايران نخستين موزه از اين دست است، هيچ استاندارد منطقي و آزموده شده‌اي وجود ندارد و هر نوع ويتريني که جوابگو باشد را مي‌توان استفاده کرد. اين موزه چه از نظر كاوش و چه به جهت نگهداري و مرمت، محيطي فعال محسوب مي‌شود و يكي از مشكلات اساسي سايت وجود رطوبت خاك است و با توجه به اينکه حفاري در عمق 8 متري زمين انجام مي‌شود، مجموعه در حال حفاري داراي رطوبت خواهد بود و گاه امکان دارد حتي حفاري زير بستر آبي باشد. اسماعيلي ميزان رطوبت داخل قبور سايت موزه عصر‌آهن را 39 درصد عنوان کرده و مي‌گويد: سعي مي‌کنيم اين رطوبت را با قرار دادن مواد سيلي کاژل که کاربرد دفع‌كننده رطوبت را دارد به حداقل برسانيم. وي مراحل دفع رطوبت سايت موزه را چنين تشريح مي‌كند: اكنون براي از بين بردن رطوبت موجود، در ديوارها و سقف سايت دستگاه فن تعبيه شده است و در زمان‌هاي مناسب درها باز مي‌شود تا جريان هوا، رطوبت موجود را از بين ببرد. با توجه به موقعيت جغرافيايي تبريز و موقعيت منطقه‌اي اين گورستان در فضاي 8 متر پايين‌تر از خيابان به دليل بالا بودن آب‌هاي زيرزميني، مسير رودخانه‌اي، حفر چاه‌هاي خانگي مكاني كاملا مرطوب است. رطوبت ويترين‌ها نيز متفاوت است که بايد به‌تدريج دفع شود. در تعدادي از موارد با استفاده از مواد جذب و دفع رطوبت و در تعدادي ديگر با در نظر گرفتن حفاظت‌هاي اوليه با جريان هوا اين رطوبت جذب مي‌شود. از سويي ديگر كمبود حضور راهنما در مكاني با اين همه شگفتي بسيار دل آزار است. گاه براي ماه‌هاي طولاني زايرين اين قبور 3 هزار ساله فقط به يادداشت‌ها و اطلاعات ارائه شده در لوح‌ها و كتيبه‌هاي نصب شده در كنار اشيا و آثار اكتفا مي‌كنند. مسئول امور موزه‌هاي ميراث فرهنگي با تاييد اين نكته مي‌گويد: در فصل گردشگري از همكاري راهنمايان مسلط به زبان‌هاي مختلف بهره‌مند بوديم و همچنين در چادرهاي گردشگري و مساجد نيز راهنمايان آماده و مسلط به اطلاعات دقيق تاريخي داشتيم. اسماعيلي ادامه مي‌دهد: در اين فصل از سال، با توجه به شرايط آب و هوايي تبريز گردشگر كافي نداريم اما در ايام گردشگري و تابستان و نوروز راهنما به تعداد کافي در محل باستان شناسي داريم. بر اساس گفته‌هاي مسئولان ذي‌ربط اين قبيل پروژه‌ها به‌دليل اهميت فراوان خود با محدوديت اعتباري مواجه نيستند و در صورت نياز بودجه لازم تامين خواهد شد. به عقيده کارشناسان، با در نظر گرفتن اين نکته و همچنين به دليل اولويت و اهميت حفظ اين آثار و ميزان حساسيت و تخريب‌پذيري آنها لازم است که مسئولان قدري تعجيل كنند و براي ادامه عمليات‌هاي حفاظتي از قبور مکشوفه و کاوش در خانه مجاور برنامه‌ريزي‌هاي کوتاه‌مدت داشته باشند